హైదరాబాద్ కిరీటంలోని వజ్రం హుస్సేన్ సాగర్ కాలుష్యంతో అల్లాడుతోంది

450 ఏళ్ల చరిత్ర కలిగిన హైదరాబాద్ హుస్సేన్ సాగర్, నేడు తీవ్ర కాలుష్యంతో సతమతమవుతోంది. రోజుకు 2.5 కోట్ల లీటర్ల మురుగునీరు, పరిశ్రమల వ్యర్థాలు నేరుగా సరస్సులోకి చేరడంతో నీరు విషతుల్యంగా మారుతోంది. ఆక్రమణలు, నిమజ్జనం వంటి సమస్యలు కూడా దీనికి తోడయ్యాయి.

హైదరాబాద్ అనగానే చార్మినార్ తర్వాత గుర్తొచ్చేది హుస్సేన్ సాగర్. 450 ఏళ్ల చరిత్ర, 5.7 చ.కి.మీ విస్తీర్ణంతో ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద మానవ నిర్మిత సరస్సుల్లో ఒకటిగా నిలిచిన ఈ 'హైదరాబాద్ కిరీటంలోని వజ్రం' నేడు కాలుష్యపు బురదలో కూరుకుపోతోంది.

చరిత్ర: ప్రేమతో కట్టిన చెరువు 1562లో ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా పాలనలో ఇమాదుల్ ముల్క్ హుస్సేన్ షా ఈ చెరువును నిర్మించారు. పట్టణానికి తాగునీరు అందించడం, వరదలను అరికట్టడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యాలు. గోల్కొండ నుండి హైదరాబాద్ కు నీటిని తెచ్చిన జీవనాడిగా ఇది నిలిచింది. 'సాగర్' అనే పేరు వెనుక ఒక ప్రేమ కథ కూడా ఉంది. హుస్సేన్ షా తన గురువు పేరు మీద దీనికి ఆ పేరు పెట్టారు.

మధ్యలో 18 మీటర్ల బుద్ధ విగ్రహం, ట్యాంక్ బండ్ వద్ద సాయంత్రాలు లక్షల మంది సందడి, లంబీ, ఫ్లీట్ బోట్లు, జల క్రీడలతో పర్యాటక కేంద్రంగా విలసిల్లుతున్న సాగర్, నేడు అనేక సమస్యలతో సతమతమవుతోంది.

కాలుష్యం: రోజుకు 2.5 కోట్ల లీటర్ల మురుగునీరు, పరిశ్రమల వ్యర్థాలు నేరుగా సాగర్ లోకి చేరుతున్నాయి. ఫాస్ఫేట్, నైట్రేట్ లతో నీరు పచ్చగా మారిపోతోంది. ఆక్రమణలు: 1960లో 6 చ.కి.మీ విస్తీర్ణంలో ఉన్న సాగర్, ఇప్పుడు 5.7 చ.కి.మీ కు తగ్గింది. చుట్టూ కట్టడాలు వెలిశాయి. నిమజ్జనం: గణేష్ నిమజ్జనం సమయంలో లక్ష టన్నుల పీఓపీ విగ్రహాలు, రంగులతో నీటి కాలుష్యం పెరిగి చేపలు చనిపోతున్నాయి.

ప్రభుత్వం (HMDA, GHMC): శుభ్రం చేస్తామని చెబుతున్నా, సమన్వయ లోపం కనిపిస్తోంది. పరిశ్రమలు: లాభాల కోసం ఎఫ్లూయెంట్ ట్రీట్మెంట్ ప్లాంట్లు (ETPలు) ఏర్పాటు చేయకుండా వ్యర్థాలను వదులుతున్నాయి. ప్రజలు: ప్లాస్టిక్, పూజా సామాగ్రిని నీటిలో వేయడం. రాజకీయాలు: ఎన్నికల ముందు 'సాగర్ ను కాపాడతాం' అని హామీలిచ్చి, తర్వాత మర్చిపోవడం.

100% మురుగునీటి శుద్ధి: STPs ఏర్పాటు చేసి, శుద్ధి చేసిన నీటినే వదలాలి. ఇకో-టూరిజం: బోటింగ్ తో పాటు, సాగర్ చుట్టూ సైక్లింగ్ ట్రాక్, పక్షుల పరిశీలన కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేయాలి. గ్రీన్ నిమజ్జనం: మట్టి విగ్రహాలు, కృత్రిమ చెరువుల వద్ద నిమజ్జనం తప్పనిసరి చేయాలి. ప్రజల భాగస్వామ్యం: 'నా సాగర్, నా బాధ్యత' అనే ఉద్యమం రావాలి.

హుస్సేన్ సాగర్ కేవలం నీటి వనరు కాదు, ఇది హైదరాబాదీల గుండెచప్పుడు. ఇది కాలుష్యమైతే నగరం ఊపిరాడదు. 'బుద్ధుడు ప్రపంచానికి శాంతి సందేశం ఇస్తున్నాడు. కానీ మనం ఆ సాగర్ కు శాంతి ఇవ్వలేకపోతున్నాం' అని రచయిత పేర్కొన్నారు. అభివృద్ధి అంటే ఆకాశహర్మ్యాలు కట్టడం కాదు, మన చరిత్రను, ప్రకృతిని కాపాడుకోవడమే అసలైన అభివృద్ధి అని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.