** (మనోరంజని తెలుగు టైమ్స్) జూన్ 28
పేద, వెనుకబడిన వర్గాల పిల్లలకు నాణ్యమైన విద్యను అందించే లక్ష్యంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన విద్యా హక్కు చట్టం-2009 అమలు తీరుపై సమగ్ర విశ్లేషణ. ప్రైవేట్ పాఠశాలల్లో 25 శాతం ఉచిత సీట్ల కేటాయింపు, నిబంధనలు, అమలులో లోపాలు, తల్లిదండ్రుల బాధ్యత వంటి అంశాలపై ఈ కథనం దృష్టి సారిస్తుంది.
ప్రతి చిన్నారికి నాణ్యమైన విద్యాభ్యాసం ప్రాథమిక హక్కు. పేదరికం, సామాజిక వెనుకబాటుతనం కారణంగా ఏ విద్యార్థి చదువుకు దూరం కాకూడదనే ఉద్దేశ్యంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం 'ఉచిత మరియు నిర్బంధ విద్యా హక్కు చట్టం-2009'ను తీసుకువచ్చింది. ఈ చట్టంలోని సెక్షన్ 12(1)(సి) ప్రకారం, ప్రభుత్వ సహాయం పొందని మైనారిటీయేతర ప్రైవేట్ విద్యాసంస్థలు తమ ప్రవేశ స్థాయి తరగతుల్లో (నర్సరీ లేదా ఒకటో తరగతి) మొత్తం సీట్లలో 25 శాతం సీట్లను ఆర్థికంగా బలహీన, సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గాల పిల్లలకు ఉచితంగా కేటాయించాలి. అయితే, చట్టం అమలులోకి వచ్చి ఇన్నేళ్లవుతున్నా కొన్ని ప్రాంతాల్లో అమలుపై ఫిర్యాదులు, ఆరోపణలు వెలువడుతున్నాయి. ప్రవేశాల దగ్గర నుండి వసతుల కల్పన వరకు ప్రైవేట్ యాజమాన్యాలు అనుసరిస్తున్న తీరు, అధికారులు పర్యవేక్షించాల్సిన చట్టపరమైన అంశాలపై ప్రత్యేక విశ్లేషణ.
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21-ఎ ప్రకారం, 6 నుండి 14 సంవత్సరాల లోపు వారికి ఉచిత, నిర్బంధ విద్యను అందించడం ప్రభుత్వ బాధ్యత. ఈ రాజ్యాంగ స్ఫూర్తితోనే విద్యా హక్కు చట్టం రూపుదిద్దుకుంది. ప్రైవేట్ పాఠశాలల్లో 25 శాతం ఉచిత కోటా కేవలం ప్రవేశానికి పరిమితం కాదని, సదరు విద్యార్థికి వివక్ష లేని వాతావరణం, గౌరవప్రదమైన విద్యాభ్యాసం, సమాన సౌకర్యాలు కల్పించడం కూడా ఇందులో భాగమేనని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
ఈ 25 శాతం ఉచిత సీట్ల నిబంధన మైనారిటీయేతర ప్రైవేట్ పాఠశాలలన్నింటికీ వర్తిస్తుంది. మైనారిటీ విద్యాసంస్థలకు ప్రత్యేక రాజ్యాంగ రక్షణలు ఉన్నప్పటికీ, ఆయా పాఠశాలలకు విద్యాశాఖ నుండి అధికారిక మైనారిటీ హోదా పత్రం ఉందో లేదో సరిచూడాల్సిన బాధ్యత అధికారులపై ఉంది. కొన్ని పాఠశాలలు మైనారిటీ హోదా లేకపోయినా ఆ పేరుతో ఈ కోటా నుంచి తప్పించుకునే ప్రయత్నం చేయడం చట్టవిరుద్ధం.
విద్యా హక్కు చట్టంలోని సెక్షన్ 13 ప్రకారం, పాఠశాలల్లో ప్రవేశం కోసం ఎలాంటి విరాళాలు, అభివృద్ధి నిధులు, భవన నిధులు లేదా పరిశీలన రుసుము పేరుతో అదనపు సొమ్ము వసూలు చేయకూడదు. ప్రవేశం కల్పించేటప్పుడు చిన్నారికి ఎలాంటి రాత పరీక్షలు, ముఖాముఖి (ఇంటర్వ్యూలు) నిర్వహించకూడదు. అలాగే తల్లిదండ్రుల విద్యా అర్హతలను పరీక్షించకూడదు. ఈ నిబంధనలను ఉల్లంఘించి అదనపు వసూళ్లకు పాల్పడితే, చట్టప్రకారం వసూలు చేసిన మొత్తానికి పది రెట్ల జరిమానా విధించే అవకాశం ఉంది. కొన్ని ప్రైవేట్ పాఠశాలల్లో ట్యూషన్ ఫీజుతో పాటు డిజిటల్ తరగతులు, కంప్యూటర్ శిక్షణ, ఐఐటీ ప్రత్యేక శిక్షణ వంటి పేర్లతో ఫీజుల విభజన జరుగుతున్నాయనే ఫిర్యాదులపై అధికారులు విచారణ జరిపి వాస్తవాలను నిర్ధారించాల్సిన అవసరం ఉంది.
ఈ కోటా కింద ప్రవేశం పొందిన విద్యార్థులను మిగిలిన విద్యార్థులతో సమానంగా చూడాలి. తరగతి గదులు, గ్రంథాలయాలు, ప్రయోగశాలలు, క్రీడా మైదానాలు, ఇతర కార్యక్రమాలలో వీరికి సమాన భాగస్వామ్యం కల్పించాలి. సెక్షన్ 17 ప్రకారం, విద్యార్థులను శారీరకంగా దండించడం, మానసిక వేధింపులకు గురిచేయడం పూర్తిగా నిషేధం. ఉచిత సీటు ద్వారా వచ్చారనే నెపంతో విద్యార్థులను విడిగా కూర్చోబెట్టడం, తోటి పిల్లల ముందు తక్కువ చేసి మాట్లాడటం వంటివి చేస్తే యాజమాన్యంపై చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంది. విద్యార్థి చదువులో వెనుకబడితే అదనపు బోధన ద్వారా ప్రోత్సహించాలే తప్ప, బలవంతంగా బదిలీ పత్రాలు (టీసీ) ఇచ్చి పంపించకూడదు.
