హైదరాబాద్, జూలై 17, 2026
విద్యావేత్త సోనమ్ వాంగ్ చుక్ నిరాహారదీక్ష నేపథ్యంలో భారతీయ విద్యా వ్యవస్థ ఎదుర్కొంటున్న సంక్షోభంపై 'పీపుల్స్ డెమోక్రసీ' సంపాదకీయం లోతైన విశ్లేషణ చేసింది. ప్రభుత్వ పాఠశాలల మూత, ప్రైవేటు విద్యా సంస్థల పెరుగుదల, వాణిజ్యీకరణ, కేంద్రీకరణ వంటి అంశాలపై ఈ సంపాదకీయం దృష్టి సారించింది.
విద్యావేత్త, విద్యా కార్యకర్త సోనమ్ వాంగ్ చుక్ చేపట్టిన నిరాహారదీక్ష రెండు వారాలు దాటింది. ప్రభుత్వం నుంచి స్పందన లేకపోవడంతో ఆయన ప్రాణాలకు ముప్పు వాటిల్లింది. ఈ దీక్ష భారతీయ విద్యా వ్యవస్థ దుస్థితిని దేశం దృష్టికి తీసుకురావడంలో విజయవంతమైంది. విద్యామంత్రి రాజీనామా చేయాలనేది ప్రధాన డిమాండ్గా మారింది. అయితే, ఈ దీక్ష విద్యావ్యవస్థ ఎదుర్కొంటున్న సంక్లిష్ట సమస్యలను బహిర్గతం చేసింది.
స్వాతంత్ర్యం తర్వాత విద్యారంగంలో నిర్దేశించుకున్న లక్ష్యాలు, విధానాలు, నమూనా, దృక్పథం నుంచి మనం చాలా దూరం వెళ్లిపోయామని ఈ పరిణామాలు సూచిస్తున్నాయి. వలస పాలన నిర్మూలనకు విద్యను ఒక ఆయుధంగా ఉపయోగించాలనే భావన, అందుబాటు, సమానతతో ప్రజాస్వామికీకరణ అనేది మూలస్తంభాలుగా ఉండేవి.
రాజ్యాంగంలోని 45వ అధికరణం ప్రకారం, ఆరేళ్ల నుంచి పద్నాలుగేళ్ల పిల్లలందరికీ విద్యను అందించడం ప్రభుత్వ కర్తవ్యం. కులం, మతం, జాతి, ఆర్థిక స్థితితో సంబంధం లేకుండా అందరికీ విద్య అందాలని ఇది నొక్కి చెబుతుంది. 1993లో సుప్రీంకోర్టు 14 ఏళ్లలోపు పిల్లలకు విద్య ప్రాథమిక హక్కు అని తీర్పునిచ్చింది. దీని ఫలితంగా 2002లో 86వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా 21ఎ అధికరణం చేర్చబడింది, ఇది ఆరేళ్ల నుంచి పద్నాలుగేళ్ల పిల్లలకు ఉచిత నిర్బంధ విద్యను తప్పనిసరి చేసింది.
అయితే, 80వ దశకం మధ్యకాలం నుంచి పరిస్థితి మారింది. ఆర్థిక సంస్కరణల తర్వాత విద్యావ్యవస్థ తలకిందులైంది. 1990ల నుంచి విద్య వాణిజ్యీకరణ, కేంద్రీకరణ, మతతత్వం వైపు మళ్లింది. మోడీ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చాక కార్పొరేటీకరణ, కాషాయీకరణ పెరిగిపోయాయి. 2020 జాతీయ విద్యా విధానం (ఎన్.ఇ.పి) ఆర్ఎస్ఎస్, కార్పొరేట్ లాభార్జనకు అనుకూలంగా రూపొందించబడిందని విమర్శలు వస్తున్నాయి. నీతి ఆయోగ్ నివేదిక ప్రకారం, గత దశాబ్దంలో దేశవ్యాప్తంగా 94,000 ప్రభుత్వ పాఠశాలలు మూతపడ్డాయి, 2.26 కోట్ల మంది విద్యార్థులు తగ్గిపోయారు. రోజుకు 25 పాఠశాలలు మూతపడుతున్నాయి.
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పరిస్థితి మరింత దయనీయంగా ఉంది. ఆదివాసులు, దళితులు అధికంగా నివసించే ప్రాంతాలు ఎక్కువగా నష్టపోయాయి. ప్రభుత్వ పాఠశాలల సంఖ్య తగ్గింది, అదే సమయంలో ప్రైవేటు పాఠశాలలు పెరిగాయి. స్కూళ్ల మూతతో పాటు విద్యార్థుల నమోదు కూడా తగ్గింది. విలీనాలు, కలయికల వల్ల ఈ కుదింపు జరిగిందని నివేదిక అంగీకరించింది. పాఠశాలలు మూతపడటంతో ఇరుగుపొరుగు పాఠశాలలు కనుమరుగయ్యాయి. ఉన్నత విద్యారంగంలోనూ ఇదే పరిస్థితి కొనసాగుతోంది. ప్రైవేటు విశ్వవిద్యాలయాల సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగింది, ప్రభుత్వ విద్యాలయాల పెరుగుదల తక్కువగా ఉంది. పరిశోధనలకు నిధుల కేటాయింపు తగ్గడం కార్పొరేట్ సంస్థల చొరబాటుకు దారితీసింది. విద్యారంగం వాణిజ్యీకరణతో పాటు కేంద్రీకరణ కూడా ఎన్.ఇ.పిలో ప్రోత్సహించబడింది. నేషనల్ టెస్టింగ్ అథారిటీ (ఎన్.టి.ఎ) నిర్వహణలో కుంభకోణాలు, పరీక్షల అవకతవకలు దీనికి నిదర్శనం. ఈ కేంద్రీకరణ విద్యార్థుల అవకాశాలను దెబ్బతీస్తోంది. విద్యామంత్రి రాజీనామా చేయాలనే డిమాండ్ ప్రతిపక్షాలకు ప్రధాన నినాదంగా మారింది. పాఠ్యాంశాల్లోనూ మతతత్వం చొప్పించడం, చరిత్రను పురాణాలకు బందీగా మార్చడం, విజ్ఞానశాస్త్రాన్ని పురాణ గాథలపై ఆధారపడేలా చేయడం వంటివి జరుగుతున్నాయి. విద్యను హక్కుగా కాపాడుకోవడంతో పాటు వైజ్ఞానిక స్పృహ, హేతుబద్ధతను నిలబెట్టుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనికోసం విస్తృత సమాజాన్ని కలుపుకుని పోరాడాలి.
